MongoDB Teknik Yönetimi ve Operasyonları Eğitimi

Modül 1: Giriş ve MongoDB Mimarisi (4s)

İçerik:

• Tarihçe ve MongoDB ekosistemi
• Tipik kullanım senaryoları, artıları ve eksileri
• Genel mimari: örneklemler (instances), süreçler ve yapılandırma

Pratik:

• Etkileşimli keşif: Mongo Shell/CLI ile bağlantı kurma
• Örnek bir veritabanı ve koleksiyon oluşturma

Modül 2: Kurulum ve Başlangıç Yapılandırması (6s)

İçerik:

• Donanım ve kaynak gereksinimleri
• Linux (deb/rpm), Windows ve macOS üzerinde kurulum
• YAML yapılandırma dosyaları (mongod.conf): dataDir, logDir, bindIp, port
• Başlangıç seçenekleri ve systemd/servis yönetimi

Pratik:

• Yerel sanal makinelerde veya Docker konteynerlerinde örneklem dağıtma
• Geliştirme ve üretim ortamları için yapılandırmaları ayarlama
• Güvenli uzak bağlantıyı doğrulama

Modül 3: Veri Modelleme ve Temel İşlemler (5s)

İçerik:

• BSON belgeleri, koleksiyonlar, veritabanları
• Modelleme: gömme (embedding) vs referanslandırma; veri tasarım kalıpları
• Temel dizinler (daha önce tanıtıldı)
• Mongo Shell ile işlemler ve sürücüler (drivers) ile betik oluşturma örnekleri

Pratik:

• Kullanım senaryosu modelleme: envanter veya fatura sistemi
• CRUD işlemlerini uygulama
• MongoDB'de JSON Şeması kullanarak şema doğrulaması

Modül 4: Dizinler ve Performans (4s)

İçerik:

• Basit, bileşik, çok anahtarlı, metin ve coğrafi dizinler
• explain() kullanımı ve metriklerin analizi
• Dizinlerin yazma performansına ve belleğe etkisi

Pratik:

• Test verileri ile koleksiyon oluşturma
• Dizinli ve dizinsiz sorguları test etme; explain() çıktısını yorumlama
• Erişim desenlerine göre dizinleri ayarlama

Modül 5: Güvenlik (5s)

İçerik:

• Kimlik doğrulama mekanizmaları: SCRAM, LDAP/Kerberos (giriş)
• Kullanıcı ve özel rollerin tanımlanması
• İstemciler ve sunucular arasında TLS/SSL
• Depolama sırasında şifreleme (at-rest encryption): anahtar yapılandırması
• Temel denetim günlüğü (audit logging)

Pratik:

• Minimal ayrıcalıklara sahip kullanıcılar oluşturma
• Yerel örneklerde TLS yapılandırması
• Yetkisiz erişimi doğrulama ve denetim günlüklerini inceleme

Modül 6: Replikasyon ve Yüksek Kullanılabilirlik (6s)

İçerik:

• Replikasyon kavramları: Primary, Secondary, oplog
• Replica set yapılandırması: başlatma, üyelik, hakemlik (arbitration)
• Durumu izleme ve seçimler (elections)
• Bakım: üye ekleme/çıkarma, önceliklerin yeniden atanması

Pratik:

• Üç düğümlü bir replica set dağıtma (yerel veya VM'ler)
• Primary arızasını simüle etme ve failover'ı gözlemleme
• Secondary düğümleri yeniden kurma ve replikaları kurtarma

Modül 7: Parçalama (Sharding) ve Yatay Ölçeklenebilirlik (6s)

İçerik:

• Sharding kavramları: shard key, config sunucuları, mongos yönlendirici
• Shard key seçimi ve ilişkili riskler
• Config sunucuları, shard'lar ve mongos'un dağıtılması
• Yeniden dengeleme ve chunk migrasyonu

Pratik:

• Basit bir sharded küme yapılandırması
• Büyük ölçekli veri ekleme ve dağılımı gözlemleme
• Shard key değişikliklerini uygulama ve sınırlamaları anlama

Modül 8: Yedekleme, Kurtarma ve Felaket Kurtarma (4s)

İçerik:

• Yerel araçlar: mongodump/mongorestore, dosya sistemi görüntüleri (snapshots)
• Replica set'lerde ve sharded kümelerde yedekleme
• Cloud Manager/Ops Manager'ın yedekleme için temel kullanımı
• Felaket Kurtarma (DR) planlaması: RTO, RPO

Pratik:

• Test veritabanında yedekleme ve kurtarma işlemleri
• Arıza simülasyonu ve yedekten kurtarma
• Hipotetik bir vaka için DR planı tasarlaması

Modül 9: İzleme ve Uyarılar (4s)

İçerik:

• Araçlar: mongostat, mongotop, Cloud Manager/Atlas İzleme
• Prometheus + Grafana entegrasyonu (kavramlar ve örnekler)
• Temel metrikler: CPU, bellek, I/O, oplog boyutu, gecikmeler (latency)
• Uyarılar: eşiğer tanımlama ve bildirimler

Pratik:

• Yerel veya konteyner tabanlı bir izleme ajanı dağıtma
• Örnek metriklerle temel panolar (dashboard) kurma
• Yük simülasyonu yapma ve uyarıları gözlemleme

Modül 10: Bakım, Geliştirmeler ve En İyi Pratikler (4s)

İçerik:

• Replica set'lerde ve sharded kümelerde geliştirme (upgrade) stratejileri
• Veri temizliği, sıkıştırma (compaction), bütünlük denetimleri
• Günlüklerin ve düzenli denetimlerin gözden geçirilmesi
• Rutin görevlerin otomasyonu (betikler, cronjobs, Ansible, Terraform)
• Veri saklama ve arşivleme politikaları

Pratik:

• Kontrol altında bir ortamda küçük ve büyük sürüm güncellemelerini simüle etme
• Yedekleme ve izleme için otomasyon betikleri oluşturma
• Dönemsel bakım kontrol listesi geliştirme

Özet ve Sonraki Adımlar