Debian Yönetimi Eğitimi

Debian Dağıtımı

Debian Nedir?

• Debian sürüm seçimi
• Debian desteği ve yardımı
• Debian topluluğu

Konsol temelleri

• Kabuk istemcisi
• X altında kabuk istemcisi
• root hesabı ve root kabuk istemcisi (su, sudo, X altında root olarak program çalıştırma)
• GUI sistem yönetimi araçları
• Sanal konsollar
• Komut istemcisinden nasıl çıkılır
• Sistemi nasıl kapatılır
• Sağlam bir konsolu kurtarma
• Yeni başlayanlar için ek paket önerileri
• Ek bir kullanıcı hesabı
• sudo yapılandırması

Dosya sistemi

• Dosya sistemi izinleri
• Yeni oluşturulan dosyalar için izinlerin kontrolü: umask
• Kullanıcı grupları için izinler (group)
• Zaman damgaları
• Bağlantılar (linkler)
• Adlandırılmış borular (FIFO'lar)
• Soketler
• Aygıt dosyaları
• Özel aygıt dosyaları
• procfs ve sysfs

Midnight Commander (MC)

• MC özelleştirme
• MC'nin başlatılması
• MC'de dosya yöneticisi
• MC'de komut satırı ipuçları
• MC'deki dahili editör
• MC'deki dahili görüntüleyici
• MC'nin otomatik başlatma özellikleri
• MC'nin FTP sanal dosya sistemi

Temel Unix benzeri çalışma ortamı

• Giriş kabuğu
• bash'in özelleştirilmesi
• Özel tuş vuruşları
• Pager (sayfa sonu gösterici)
• Varsayılan metin editörünün ayarlanması
• vim'den nasıl çıkılır
• Kabuk etkinliklerinin kaydedilmesi
• Temel Unix komutları

Basit kabuk komutları

• Komut yürütme ve ortam değişkeni
• "$LANG" değişkeni
• "$PATH" değişkeni
• "$HOME" değişkeni
• Komut satırı seçenekleri
• Kabuk glob eşleşmesi
• Komutun dönüş değeri
• Tipik komut dizileri ve kabuk yönlendirmesi
• Komut takma adı (alias)

Unix benzeri metin işleme

• Unix metin araçları
• Düzenli ifadeler
• Yerine koyma ifadeleri
• Düzenli ifadelerle küresel değiştirme
• Metin dosyası tablolarından veri çıkarma
• Boru komutları için betik parçacıkları

Debian paket yönetimi

Debian paket yönetimi önkoşulları

• Paket yapılandırması
• Temel önlemler
• Sonsuz yükseltmelerle yaşam
• Debian arşivi temelleri
• Paket bağımlılıkları
• Paket yönetiminin olay akışı
• Paket yönetimi sorunlarına ilk müdahale

Temel paket yönetimi işlemleri

• apt-get/apt-cache vs. aptitude
• Komut satırı ile temel paket yönetimi işlemleri
• aptitude'nin etkileşimli kullanımı
• aptitude'nin tuş bağlamaları
• aptitude altında paket görünümleri
• aptitude ile arama yöntem seçenekleri
• aptitude regex formülü
• aptitude bağımlılık çözümü
• Paket etkinlik günlükleri

aptitude işlemlerine örnekler

• Paket adlarında regex eşleşmesi ile paket listeleme
• Regex eşleşmesi ile gezinme
• Kaldırılmış paketlerin tamamen temizlenmesi
• Otomatik/manuel yükleme durumunun düzenlenmesi
• Sistem genelinde yükseltme

Gelişmiş paket yönetimi işlemleri

• Komut satırı ile gelişmiş paket yönetimi işlemleri
• Yüklü paket dosyalarının doğrulaması
• Paket sorunlarına karşı koruma
• Paket meta verileri üzerinde arama

Debian paket yönetimi iç yapısı

• Arşiv meta verileri
• En üst seviye "Release" dosyası ve gerçekliği
• Arşiv seviyesinde "Release" dosyaları
• Paket meta verilerinin çekilmesi
• APT için paket durumu
• aptitude için paket durumu
• Çekilen paketlerin yerel kopyaları
• Debian paket dosya adları
• dpkg komutu
• update-alternatives komutu
• dpkg-statoverride komutu
• dpkg-divert komutu

Bir arızalı sistemden kurtarma

• Eski kullanıcı yapılandırmasıyla uyumsuzluk
• Üst üste binen dosyalar içeren farklı paketler
• Arızalı paket betiğinin düzeltilmesi
• dpkg komutu ile kurtarma
• Paket seçim verilerinin kurtarılması

Paket yönetimine ipuçları

• Debian paketleri nasıl seçilir
• Arşivlerin karışık kaynaklarından paketler
• Aday sürümün ayarlanması
• Güncellemeler ve Backports
• Paketlerin otomatik indirilmesi ve yükseltilmesi
• APT için indirme bant genişliğinin sınırlandırılması
• Acil durumlarda aşağı yönlü güncelleme
• Paketi kim yükledi?
• equivs paketi
• Paketin kararlı sisteme uyarlanması
• APT için vekil sunucu (proxy server)
• Küçük kamu paket arşivi
• Sistem yapılandırmasının kaydedilmesi ve kopyalanması
• Alien binary paketinin dönüştürülmesi veya yüklenmesi
• dpkg olmadan paketin çıkarılması
• Paket yönetimi için daha fazla okuma

Sistem başlatma

• Aşılama (boot strap) sürecine genel bakış
• BIOS, önyükleyici, mini-Debian sistemi
• Çalışma düzeyinin (runlevel) anlamı
• Çalışma düzeyinin yapılandırması
• Çalışma düzeyi yönetimi örneği
• Her başlatma betiği için varsayılan parametreler
• Ana bilgisayar adı (hostname)
• Dosya sistemi
• Ağ arayüzünün başlatılması
• Ağ servisinin başlatılması
• Sistem mesajı
• Çekirdek mesajı
• udev sistemi
• Çekirdek modülünün başlatılması

Kimlik Doğrulama ve Güvenlik

• Normal Unix kimlik doğrulaması
• Hesap ve şifre bilgilerini yönetme
• Güçlü şifre
• Şifrelenmiş şifre oluşturma
• PAM ve NSS
• PAM ve NSS tarafından erişilen yapılandırma dosyaları
• Modern merkezi sistem yönetimi
• "GNU su neden wheel grubunu desteklemiyor?"
• Daha sıkı şifre kuralları
• Diğer erişim kontrolleri
• sudo
• SELinux, Apparmor
• Bazı sunucu hizmetlerine erişimin kısıtlanması
• Kimlik doğrulamanın güvenliği
• İnternet üzerinden güvenli şifre
• Güvenli Kabuk (Secure Shell)
• İnternet için ek güvenlik önlemleri
• root şifresinin korunması

Ağ kurulumu

Temel ağ altyapısı

• Etki alanı adı
• Ana bilgisayar ismi çözümlemesi
• Ağ arayüzü adı
• LAN için ağ adres aralığı
• Ağ cihazı desteği

Masaüstü için modern ağ yapılandırması

• GUI ağ yapılandırma araçları

Düşük seviyeli ağ yapılandırması

• Iproute2 komutları
• Güvenli düşük seviyeli ağ işlemleri

Ağ optimizasyonu

• Optimum MTU'nun bulunması
• MTU'nun ayarlanması
• WAN TCP optimizasyonu

Netfilter altyapısı

Ağ uygulamaları

E-posta sistemi

• Modern e-posta servisi temelleri
• İş istasyonu için e-posta yapılandırma stratejisi

E-posta taşıma ajanı (MTA) ve E-posta kullanıcı ajanı (MUA)

• exim4'e genel bakış
• Temel MUA - Mutt

Filtreli E-posta Teslim Ajanı (MDA)

• maildrop yapılandırması
• procmail yapılandırması
• mbox içeriğinin yeniden teslim edilmesi

POP3/IMAP4 sunucusu

Uzak erişim sunucusu ve yardımcı programı (SSH)

• SSH temelleri
• SMTP/POP3 tünelleme için port yönlendirme
• Uzak şifreler olmadan bağlanma
• Alien SSH istemcileriyle başa çıkma
• ssh-agent kurulumu
• SSH üzerinden uzak sistemi nasıl kapatılır
• SSH sorun giderme

Diğer ağ uygulama sunucuları

Diğer ağ uygulama istemcileri

Sistem deamonlarının tanılama

X Pencere Sistemi

• Masaüstü ortamının kurulması
• Sunucu/istemci ilişkisi
• X sunucusu
• X Pencere Sisteminin başlatılması
• gdm ile X oturumunun başlatılması
• X oturumunun özelleştirilmesi (klasik yöntem)
• X oturumunun özelleştirilmesi (yeni yöntem)
• SSH üzerinden uzak bir X istemcisiyle bağlanma
• İnternet üzerinden güvenli X terminali
• X uygulamaları
• X ofis uygulamaları
• X yardımcı program uygulamaları

Sistem ipuçları

screen programı

• screen(1) kullanım senaryosu
• screen komutu için tuş bağlamaları

Veri kaydetme ve sunum

• Günlük deamon'ı
• Günlük analizörü
• Kabuk etkinliklerinin temiz bir şekilde kaydedilmesi
• Metin verisinin özelleştirilmiş görüntülenmesi
• Zaman ve tarih verisinin özelleştirilmiş görüntülenmesi
• Renklendirilmiş kabuk echo komutu
• Renklendirilmiş komutlar
• Karmaşık tekrarlar için editör etkinliklerinin kaydedilmesi
• Bir X uygulamasının grafik görüntüsünün kaydedilmesi
• Yapılandırma dosyalarındaki değişikliklerin kaydedilmesi

Veri depolama ipuçları

• Disk bölümleme yapılandırması
• UUID kullanarak bölüme erişim
• Dosya sistemi yapılandırması
• Dosya sistemi oluşturma ve bütünlük kontrolü
• Bağlama seçenekleri ile dosya sistemi optimizasyonu
• Süper blok üzerinden dosya sistemi optimizasyonu
• Sabit disk optimizasyonu
• Sabit disk arızasını öngörmek için SMART kullanım
• LVM kullanılabilir depolama alanının genişletilmesi
• Başka bir bölüme bağlayarak kullanılabilir depolama alanının genişletilmesi
• Sembolik bağlantı (symlink) kullanarak kullanılabilir depolama alanının genişletilmesi
• aufs kullanarak kullanılabilir depolama alanının genişletilmesi

Veri şifreleme ipuçları

• dm-crypt/LUKS ile çıkarılabilir disk şifrelemesi
• dm-crypt ile şifreli takas bölümü
• eCryptfs ile dosyaların otomatik olarak şifrelenmesi
• eCryptfs'nin otomatik olarak bağlanması

Program etkinliklerini izleme, kontrol etme ve başlatma

• Bir sürecin zamanlaması
• Önceliklendirme sırası
• ps komutu
• top komutu
• Bir süreç tarafından açılan dosyaların listelenmesi
• Program etkinliklerinin izlenmesi
• Dosya veya soket kullanan süreçlerin tanımlanması
• Bir komutun sabit aralıklarla tekrarlanması
• Bir komutun dosyalar üzerinde döngü ile tekrarlanması
• Bir programın GUI'den başlatılması
• Başlatılacak programın özelleştirilmesi
• Bir sürecin sonlandırılması
• Görevlerin tek seferlik planlanması
• Görevlerin düzenli olarak planlanması
• Alt-SysRq tuşu

Sistem bakım ipuçları

• Sistemde kim var?
• Tüm kullanıcıları uyar
• Donanım tanımlama
• Donanım yapılandırma
• Sistem ve donanım saati
• Terminal yapılandırma
• Ses altyapısı
• Ekran koruyucu devre dışı bırak
• Bip sesleri devre dışı bırak
• Bellek kullanımı
• Sistem güvenliği ve bütünlük kontrolü

Çekirdek (Kernel)

• Çekirdek parametreleri
• Çekirdek başlıkları
• Çekirdek ve ilgili modüllerin derlenmesi
• Çekirdek kaynağının derlenmesi: Debian standart yöntemi
• Modül kaynağının derlenmesi: Debian standart yöntemi
• Kaynak dışı donanım sürücüleri

Sanallaştırılmış sistem

• Sanallaştırma araçları
• Sanallaştırma iş akışı
• Sanal disk görüntüsü dosyasının bağlanması
• Chroot sistemi
• Çoklu masaüstü sistemler

Veri yönetimi

Bölme, kopyalama ve arşivleme

• Arşivleme ve sıkıştırma araçları
• Kopyalama ve senkronizasyon araçları
• Arşivleme için deyimler
• Kopyalama için deyimler
• Dosya seçimi için deyimler
• Yedekleme ve kurtarma
• Yedekleme yardımcı programı suite'leri
• Sistem yedeklemesi için örnek bir betik
• Veri yedeklemesi için bir kopya betiği
• Çıkarılabilir depolama cihazı
• Ağ üzerinden veri paylaşımı
• Arşivleme medyaları

İkili (binary) veriler

• İkili verilerin görüntülenmesi ve düzenlenmesi
• Disk bağlanmadan dosyaların manipüle edilmesi
• Veri çoğaltması
• Veri dosyası kurtarma ve adli analiz
• Büyük bir dosyanın küçük dosyalara bölünmesi
• Dosya içeriklerinin temizlenmesi
• Boş dosyalar
• Tüm sabit diskin silinmesi
• Bir sabit diskin kullanılmayan alanının silinmesi
• Silinmiş ancak hala açık olan dosyaların geri alınması
• Tüm hardlink'lerin aranması
• Görünmez disk alanı tüketimi

Veri güvenliği altyapısı

• GnuPG için anahtar yönetimi (imzalama ve şifreleme)
• MD5 toplamı